على اصغر شميم
69
ايران در دوره سلطنت قاجار ( فارسي )
همراهى براون « 1 » كنسول انگليس در بندر بوشهر و موريس « 2 » سرمنشى و ماطاوس ارمنى خزانهدار هيئت با 60 تن سپاهى هندى و صد نفر مستخدم ارمنى و هندى در اوايل ذى الحجه سال 1223 هجرى قمرى وارد اصفهان شدند و روز 26 ذى الحجه به تهران وارد و در خانه حاجى محمد حسين خان امين الدوله اصفهانى ساكن شدند . سرجونز با شش تن از همراهان انگليسى خود روز سوم محرم 1224 هجرى قمرى ( فوريه 1809 ميلادى ) به حضور شاه بار يافتند و نامههايى را كه از طرف جرج سوم « 3 » پادشاه انگليس آورده بودند با يك قطعه الماس درشت ( به قيمت 400 هزار ريال ) تقديم كردند . سفير انگليس خلاصهاى از مقاصد و نيات و پيشنهادات دولت انگليس را راجع به عقد قرارداد دوستى با ايران و انجام تعهداتى كه دولت فرانسه قبلا در قبال جلب دوستى ايران نموده بود ، به وسيلهى مترجم خود بيان كرد . فتحعلى شاه نظر به عللى كه قبلا به آنها اشاره شد ، با رنجش شديدى كه از ناپلئون داشت ، پيشنهادهاى سفير را پذيرفت . خلاصه تعهدات دولت انگليس در قبال ايران ، عبارت بود از : پرداخت سالى 12 هزار ليره ( 160 هزار تومان ) براى مخارج سپاه آذربايجان تا مدتى كه آن سپاه به جنگ با روسيه اشتغال داشته باشد و تدارك توپ و تفنگ به حد كافى براى ايران و تربيت و تعليم سربازان ايران به وسيله افسران انگليسى . سرجونز ضمن پيشنهادهاى خويش كه مفاد آن ذكر شد ، از طرف پادشاه انگلستان و امپراتور هند از فتحعلى شاه تقاضا كرد كه براى ايجاد روابط دائمى بين دولتين به عمال انگليس اجازه داده شود كه در شيراز و اصفهان و يزد و قزوين و تبريز كنسولخانه تأسيس كنند و نيز براى جلوگيرى از خطرات احتمالى كه ممكن است متوجه مستعمرات انگليس در آسيا شود ، دولت ايران جزيره خارك را همانطور كه به فرانسويان واگذاشته بود و با همان شرايط در اختيار عمال و نيروى دريايى انگليس بگذارد . فتحعلى شاه جز واگذارى جزيره خارك بقيهى پيشنهادهاى سفير را پذيرفت ولى چون براى حفظ جزيره و جلوگيرى از نفوذ انگلستان در خليج هيچ اقدامى نكرد ، انگليسها خارك را تصرف كردند و استحكامات نظامى براى خود در آن جزيره كه كليد سواحل ايران در خليج بود بنا نهادند و سستى و بىحالى دربار ايران و خيانت و رشوهخوارى و بيگانهپرستى بعضى از عناصر خيانتكار داخلى به مقصود آنان كمك كرد . اندكى بعد از ورود سرجونز به تهران و تهيهى زمينه قرار داد ، سرجان ملكم كه بهتر از وى
--> ( 1 ) - Brun ( 2 ) - Moris ( 3 ) - Georges